عنوان : تئوری موسیقی

تالیف : مصطفی کمالِ پورتراب

حروفچینی : تهران تایمز

صفحه آرا : محمد اشرف

لیتوگرافی : بهار

ناظر فنی چاپ : یوسف امیر کیان

قسمت هایی از پیشگفتار کتاب :

مهمترین عاملی که به معنای اعّم , پایه و اساس جدی در آموزش موسیقی بشمار می رود , سُلفژ است که از دو قسمت اصلی تشکیل می شود:

1. قسمت عملی                            2. قسمت نظری (علمی)

قسمت عملی شامل خواندن و تلفظ نُت ها به شکل آوازی و به شکل وزن خوانی است و قسمت نظری شامل شناخت کلیه علامت ها و قواعدی است که در طی قرون متمادی به منظور اجرای هرچه دقیق تر موسیقی به تدریج ابداع شده و تکامل یافته اند تا بتوان شناخت هنری را که واقعیتی درونی است و بیشتر جنبه عاطفی دارد با این علامت ها و قواعد به شناخت علمی تبدیل نمود.

بدون در نظر گرفتن برخی از کشور های شرقی که در آنها آموزش ساز و آواز به روش سینه به سینه تعلیم داده می شود, در تمام مدارس موسیقی و کنسرواتوارها آموزش سُلفژ و تئوری در کلاسهای ابتدایی و متوسطه بعنوان دروس بنیادی تعلیم داده می شود.

این کتاب « تئوری موسیقی » در سال 1345 با توجه به نیاز هنرجویان هنرستان عالی موسیقی ملی به شکل جزوه ای تدوین گردید که مشروح آن توسط مدرسان در کلاس های گوناگون تدریس می شد.

در سال 1358 جزوه ی یاد شده را نگارنده تکمیل کرد و پاره ای از اصلاحات فنی موسیقی به زبان های انگلیسی , فرانسه , آلمانی و ایتالیایی را به آن افزود , که در سال 1359 در قطع جیبی به چاپ رسید . همین کتاب در سال 1363برای بار دوم در قطع رقعی منتشر شد.

امید است مطالب این کتاب بیش از پیش مایه اعتلای دانش علمی موسیقی برای هنر دوستان باشد.

مصطفی کمال پورتراب

مهرماه 1367

پ.ن: این کتاب شامل شش فصل و یک بخش آکورد شناسی می باشد که در ذیل اشاره ای به این قسمت ها داریم:

فصل اول :

1. تئوری موسیقی
2. تعریف موسیقی
3. نُت
4. حامل «خطوط حامل»
5. نام نت های موسیقی
6. کلید

و .....

فصل دوم :

1. میزان
2. میزان های ساده
3. میزان های ترکیبی
4. نسبت بین میزان های ساده و ترکیبی
5. ضرب زدن
6. میزان های مختلط

و .....

فصل سوم :

1. فاصله ها
2. فاصله موسیقی
3. علامت های تغیر دهنده
4. نیم پرده دیاتونیک و کروماتیک
5. نُت های مترادف (آنارمونیک)
6. جدول فاصله های گام دوماژور

و ....

فصل چهارم :

1. گام و مایه
2. گام دیاتونیک
3. دانگ
4. گام کوچک هماهنگ
5. گام کوچک نغمگی
6. مقام

و ....

فصل پنجم :

1. حالت ها
2. حالت های برونی
3. حالت های درونی
4. حرکت ها
5. تُندا (حرکت)
6. فهرست اصطلاحات تُندا های مختلف

و ....

فصل ششم :

1. اختصارات
2. برگشت
3. نقطه توقف
4. علامت های اعاده
5. علامت اُکتاو
6. علامت های اختصاری دیگر

و ....

آکورد شناسی :

1. آکورد
2. آکورد شناسی
3. فنکسیون «نقش»
4. وارونگی «معکوس ها» آکوردهای سه صدایی
5. آکورد های چهار صدایی
6. آکورد هفتم نمایان

و ....

پ.ن : مصطفی کمال پورتراب :

استاد مصطفی کمال پورتراب متولد 1303 پس از آموختن مقدمات موسیقـی درسال1318 وارد دوره شش ساله متوسطه هنرستان عالی موسیقی شد و با تحصیل نزد یاروسلاوبیزا ( فاگوت ) حشمت سنجری و عطاا... خادم میثاق ( ویولن ) روبیک گریگوریان ( آواز گروهی ) روح ا...خالقی( تئوری موسیقی ایرانی ) موسی معروفی ( تـار ) فریدون فرزانه و پاتما گریان ( سرایش ) و ...در سال 1324 با رتبه نخست دیپلم هنرستان را دریافت نمود. در آن زمان در سه ساله پایانی متوسطه یا باید به ادامه رشته ساز می پرداختند یا رشته موسیقی علمی .                                                                 

پورتراب رشته موسیقی علمی را برگزید تا بتواند در دوره عالی هنرستان در رشته آهنگسازی ادامه تحصیل دهد ولی سپس مشخص شد هنرستان فاقد دوره عالی است. از آن پس پورتراب مدتی بطور خصوصی تحت تعلیم  پرویز محمود قرار گرفت وبعنوان نوازنده فاگوت ، ویولن ، ویولن آلتوو غیره  در ارکستر هنرجویان هنرستان و ارکستر سمفونیک تهران به رهبری پرویز محمود و بعدها روبیک گریگوریان فعال بود .

در سال 1330 دوره عالی آهنگسازی در هنرستان تشکیل شد. پورتراب نیز در همان سال وارد این دوره شد و در سال 1339 با رتبه نخست تحصیلات خود را به پایان رساند . استادان این دوره حسین ناصحی ( هماهنگی ) هایمو تویبر ( کنترپوآن ) فوگ ( ساز شناسی ) ایمانوئل ملیک اصلانیان (پیانو ) مهدی برکشلی ( تجزیه و تحلیل موسیقی باستانی ) فؤاد روحانی ( فرم موسیقی وزیبائی شناسی ) و غیره بودند.                                                                                                      

وی از حدود سال ۱۳۴۰ سرپرستی یکی ازارکسترهای وزارت فرهنگ و هنررا برای ساخت آهنگ ، رهبری آن واجرای برنامه درتلویزیون عهده دارشد و درزمینه رهبری ارکسترمدتی با حشمت سنجری کار کرد .                                                                                                                            

پورتراب در سال 1346 به منظور تحقیقاتی در زمینه موسیقی با استفاده از بورس راهی فرانسه شد پس از چند ماه به ایران بازگشت و حدود چهار سال از تجربیات کریستین داوید در آهنگسازی استفاده کرد .                                                                                                                             

پورتراب از سال 1324 تدریس را آغاز نمود وی از سال 1350تا 1352 مدیر هنرستان موسیقی بود . پس از انقلاب به تدریس هارمونی ، کنترپوآن و... در کلاس خصوصی خود و بعدها در دانشگاه هنر و دانشگاه آزاد پرداخت .

از آثار او :