توی این دو ماه ِ اخیر مطالب ِ اکثر وبلاگ ها متاثر از فضایی بود که بعد از انتخابات بوجود اومد. وبلاگ های موسیقی هم مستثنی از این امر نبودند و از اخبار نارضایتی شجریان از پخش آثارش در صدا و سیما بگیر تا معرفی کلیپ ها و تصنیف ها و آهنگ هایی که هنرمندان موسیقی ایرانی متناسب با وقایع اخیر ساخته بودند رو پوشش دادند ولی با این وجود او طوری که باید حق مطلب رو ادا نکردیم ...

نمی دونم چرا این روزا مثل گذشته دست و دلمون به نوشتن نمیره ؟!...

استاد علیزاده توی آلبوم " راز نو " تصنیفی داره به نام " فلک " که فکر می کنم با اوضاع و احوال کنونی کشور ما بی ربط نباشه !

تصنیف " فلک"
دستگاه : مقام داد و بیداد *
گروه هم آوایان :
تار : حسین علیزاده
تنبک : داریوش زرگری
دمام : علی صمد پور
همخوانان : محسن کرامتی افسانه رثایی هما نیک نام 

دانلود کنید

شعر : میرزا نصیر اصفهانی

فلک را جور بی اندازه گشتست
جهان را رسم و آیین تازه گشتست
هَزار امروز هم آواز ِ زاغ است
گُل از بی رونقی ها خار باغ است
نه خندان غنچه نه سرو از غم آزاد
نه گل خرم نه بلبل خاطرش شاد
غم دیرینه گر در سینه داری
چه غم گر باده ی دیرینه داری
دو چیز اندُه بَرَد از خاطر تنگ
نی ِ خوش نغمه و مرغ خوش آهنگ
فلک را عادت دیرینه این است
که با آزادگان دائم به کین است

 مقام داد و بیداد : مقامی است ابداعی که از دو گوشه ی " داد " در دستگاه ماهور و گوشه ی " بیداد " در دستگاه همایون به عنوان یک مقام مسقل توسط حسین علیزاده ارائه شده است . گردش آهنگ در این مقام به شکل زیر می باشد ...

 درآمد

چنان به موی ِ تو آشفته ام به بوی تو مست             که نیستم خبر از هر چه در دو عالم هست
در قفــــــس طلبـــد هر کجا گـــــــرفتاریست             من از کمنــــد تو تا زنـده ام نخواهم جست

l دریافت کنید l

 چکاوک

مجال ِ خواب نمی باشدم ز دست خیال                   در ِ ســــرای نشـــاید بر آشنایان بســت

l دریافت کنید l

 شوشتری

بروی دلبری من مایه دســــتم                          مکــن منعم گرفتار دل هستـــم
خدا را ساربان آهسته مي ران                          كه من وامانده اين قافله هستم

l دریافت کنید l

 لیلی مجنون

ای زلف تو هر خمی کمندی               چشمت به کرشمه چشم بندی
مخـــرام بدین صفت مبـــــاد               کـــز چشــــــم بدت رسد گزندی

l دریافت کنید l

 نی داوود

ز دست دیده و دل هر دو فــــریاد              که هرچه دیده بیند دل کند یاد
 بسازم خنجری نیــشش ز فولاد              زنـم بر دیده تا دل گــــــردد آزاد

l دریافت کنید l

 بیداد

اگر مجنون دل شوریده ای داشت             دل لیــلی از او شوریــــده تر بود

l دریافت کنید l

 بختیاری

خـــــدا را ساربان آهسته مي ران              كه مـن وامانده اين قافــــله استم
تـو که با مـــــا سر یـــــاری نداری               چـــــرا از نیمه شو آیـی به خوابم
خدایـا داد از این دل داد از این دل                نگردیدی مو  یکدم شاد از این دل
 که فردا داد خواهان , داد خواهند                برآرم من دوصــــد فریاد از این دل

l دریافت کنید l

 اوج

به صحرا بنگــرم صحـــــرا تو بینم              به دریا بنگـــــرم دریا تو بینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت              نشــان از قامت رعنا تو بینم

l دریافت کنید l

 تصنیف همایون ( بملازمان سلطان)

بمــلازمان سلــــطان که رســـاند این دعــا را              که به شـــــور پادشاهی ز نظر مران گدا را
چه قیامتست و جانان که به عاشقان نمودی             رخ همچو ماه تابان , دل همچو سنگ خارا
یـــــار بــــا مـــــا بــی وفـــــایی مـــــی کنـــــد             بـــی سبـب از مـــــا جدایـــــی می کـــــند
شمـــــع جانـــــم را بســـــوزان بـــــی وفــــــا              جـــــای ِ دیگـــــر آشـــــنایی مـــــی کـــــند
ز رقیب دیو سیرت به خــدا همــی پناهــــــم               مگـــــر آن شهـاب ثاقب مددی کند سها را

l دریافت کنید l

 تصنیف همایون ( هلاک ِ من )

آنکه هلاک من همی خواهد و من ســلامتش                 هرچه کند به شاهدی کس نکند ملامتش
میــــوه نمیدهد به کـــس باغ تفرجست و بس                جز بنظر نمی رسد سیب ِ درخت قــامتش
داروی دل نمی کنم کان که مریض عشق شد                 هیـــــچ دوا نیـــــاورد باز به استقـــــامتش
کـــــاش که در قیـــــامتش بار دگـــــر بدیدمی                 کان چه گنـــــاه او بود من بکشم غرامتش

l دریافت کنید l

 پی نوشت :

 امیدوارم دوستانی که در مطلب مربوط به گوشه های دستگاه همایون, ردیف استاد دوامی رو درخواست کرده بودند, بنده رو بخاطر اینکه نتوانستم به موقع درخواست آنها را اجابت کنم ببخشند!

 در اینجا می توانید مطلبی که دوست عزیزم " محمود صالحی " در رابطه با بیو گرافی و برخی از آثار, استاد دوامی نوشته است را مشاهده نمایید. 

 مطالب مرتبط :

 ماهور
 ‹‹ گوشه هاي ماهور ››
 شور (ابوعطا ، افشاري ، دشتي ، بيات ترك)
 ‹‹ گوشه هاي شور ››
 چهار گاه
 ‹‹ گوشه هاي چهار گاه ›› 
 همایون
 ‹‹ گوشه هاي همایون ›› 

معرفی دستگاههای موسیقی ایرانی (همایون)

همایون آوازی است با شکوه , مجلل , آرام و در عین حال موثر و جذاب. زیرا گفتار پر از عظمت و پند و اندرزش از روی کمال مهارت و پختگی است. بیانش گویا و سحرانگیز است و شنونده بی اختیار در برابر این آواز سکوت می کند.

همایون , ناصحی مهربان و دلسوز است و با شنوده خود درد دل می کند و با بیانی بسیار زیبا و با ملاحت زیاد , چنان نصیحت می کند که از عهده هیچ سخنران و استادی بر نمی آید.

همایون مجموعه ای است از احساسات روحانی و لطیف , گاه شخص را تنبیه می کند و گاه با غرور و خود خواهی سخن می گوید. گاه فریاد و ناله دردناک از دل ِ داغدار بر می کشد و هر فریاد و زاری, اشک از دیده می فشاند ولی در ادامه جهت خود تغییر داده و طرز کلام را عوض می کند و پند صبوری می دهد و قلوب افسرده و دلتنگ را تسلیت و آرامش می بخشد.

همایون , چون " دشتی " ناله و زاری نمی کند , بلکه چون تجربه دیدگان و زحمت کشیدگان, تحمل و بردباری و شکیبایی دارد و حسرت و تاسفش درونی و نهانی است. انسان در اثر شنیدن این آواز , غرق تفکر می شود , که اگر نوازنده یا خواننده ی اجرا کننده , ماهر و استاد باشد شنونده را به عالم فوق مادی سوق می دهد.

دستگاه همایون , با حالت محزون و اسرار آمیز خود گوشه‌های متعددی دارد که گوشه « بیداد » اوج این دستگاه تلقی می‌شود.

(گل های تازه شماره ی ۱۴)

با همکاری استادان:

آواز : ایرج

تار : جلیل شهناز

سنتور : منصور صارمی

ویولن : حبیب الله بدیعی

تنبک : امیر ناصر افتتاح

تنبک : جهانگیر ملک

و

ویولن : همایون خرم

روی الف:

دستگاه همایون

پیش درآمد همایون (سنتور، تار، ویلون. ریتم: 8/4)

آغاز درآمد همایون با تحریر (جواب با تار)

شعر:

دوستان وقت گل آن به که به عشرت کوشیم

سخن پیر مغان است و به جان بنیوشیم

(درآمد دوم همایون)

" ادامه ی آواز با ضربی خوانی "

دوستان وقت گل آن به که به عشرت کوشیم

سخن پیر مغان است و به جان بنیوشیم

نیست در کس کرم و وقت طرب می گذرد

چاره آن است که سجاده به می بفروشیم

(گوشه ی چکاوک)

خوش هوایی است فرح بخش خدایا برسان

نازنینی که به رویش می گلگون نوشیم

گوشه ی بیداد با تحریر (جواب با تار)

گل به جوش آمد و از می نزدیمش آبی

لاجرم آتش حرمان و هوس می جوشیم

(گوشه ی بیداد)

می کشیم از قدح لاله شرابی موهوم

چشم بد دور که بی مطرب و می مدهوشیم

(بیات راجه –راجع)

تحریر واپسین بیات راجه (راجع)

گل به جوش آمد و از می نزدیمش آبی

لاجرم آتش حرمان و هوس می جوشیم

(برگشت به بیداد برای فرود)

حافظ این حال عجب با که توان گفت که ما

بلبانیم که در موسم گل خاموشیم

(فرود به همایون)

·     آواز دشتي: دشتي يكي از زيباترين ملحقات دستگاه شور است. دشتي آوازي است حزين، غم انگيز و دردناك ولي در عين حال لطيف و ظريف و مي توان آن را آواز چوپاني ايراني ناميد. چون زندگاني بي آلايش چوپانان و صحرا نشينان را وصف مي كند. اصل اين آواز از ناحيه دشتي و دشتستان (واقع در ايلات فارس) مي باشد. در ناحيه شمال ايران، (بخصوص مازندران و گيلان) اين آواز تغيير شكل مختصري داده و به صورت نغمه گيلكي در آمده است و احالي گيلان در اجراي اين آواز مهارت بسياري به خرج مي دهند كه تاثيري شديد در شنونده ايجاد مي كند.

 به قطعه ای در آواز دشتی که توسط استاد سعید هرمزی (با سه تار) اجرا شده گوش دهید.

 به آواز دیلمان با صدای استاد بنان گوش دهید

پ.ن: برای آشنایی بیشتر با آواز دیلمان می توانید به این لینک مراجعه کنید 

·     آواز افشاري: افشاري آوازي است مغموم و حزين كه حكايت هايي از هجران و فراق يار دارد. و عاشقي را مي ماند ، نااميد ، با حال نزار و افسرده كه از شدت درد و غصه ناله مي كند و گاه از زيادي رنج ، فريادي از سينه پر درد خود مي كشد كه شنوده را متاثر مي كند. به طور كلي اين آواز براي نشان دادن، حالاتي نظير « هجران ، درد و اندوه ، ناكامي ها ، خاطرات جانگداز و شكايت از بي وفايي يار» است.

دستگاه ماهور

در زمان ماد ها در ایران موسیقی با ستاره شناسی همراه بود و در زمان هخامنشیان سه نوع موسیقی در ایران معمول بوده است که عبارتند از موسیقی مذهبی، موسیقی رزمی یا نظامی و موسیقی بزمی.

به پیش درآمد ماهور، از ساخته های استاد سعید هرمزی و اجرای گروه آوا توجه کنید.

یکی از دستگاههای نشاط انگیز و پر بار موسیقی ایرانی که از عهد باستان به یادگار مانده ، دستگاه ماهور است که روشنگر قدرت این هنر ارزنده و شوق انگیز نیاکان ما می باشد.

به تصنیف « زمن نگارم» با صدای علیرضا افتخاری گوش دهید.

برگرفته از آلبوم سرمستان کار مشترک افتخاری ذوالفنون و عندلیبی

شعر: ملک الشعرای بهار

آهنگساز: درویش خان

پ.ن: تصنیف « زمن نگارم » در اواخر دوره قاجار و برای اوضاع و احوال آن زمان سروده شده است.

بسیار جای تعجب است که پس از آن همه تاخت و تاز و خرابیهای اقوام بیگانه و وحشی و به تاراج رفتن آن همه گنجینه های ادبی و هنری این مرز و بوم، هنوز آثاری این چنین ارزشمند برای ملت ما به جا مانده است.

به قطعه ای ضربی در ماهور بهمراه دونوازی قانون ملیحه سعیدی و تنبک: ؟ گوش دهید.

ماهور آوازی است با وقار و سنگین، البته نسبت به آواز ماهور کمتر توجه شده است. ماهور شکوه وبلند نظری می بخشد بنابراین میتوان سرودهای مهیج را در این دستگاه اجرا کرد .

به قطعه ای در دستگاه ماهور ‌‌از ساخته های کامبیز روشن روان توجه کنید.

آواز عراق که معمولا قسمت زیر و اوج ماهور است اغلب با "غَلْت" ها و "چهچه ی" زیاد توام است و مخصوص هنر نمایی آوازخوان است.

به تصنیف « عشق تو » از ساخته های علی اکبر خان شیدا و با صدای محمدرضا شجریان گوش دهید.

 به چهار مضراب ماهور با نوازندگی سه تار پرویز مشکاتیان و نی محمد موسوی توجه کنید.

دستگاه چهار گاه به روايت ميرزا عبدااله

1. درآمد اول
2. درآمد دوم
3. درآمد سوم : پيش زنگوله*
4. درآمد چهارم
5. نغمه
6. كرشمه و كرشمه با مويه
7. زنگ شتر*
8. زابل (به آواز گوشه زابل با صداي محمدرضا شجريان و همراهي پيانو حرير شريعت زاده توجه كنيد)
9. بسته نگار
10. مويه
11. حصار
12. قسمت دوم حصار
13. قسمت سوم حصار با چهار مضراب
14. پس حصار
15. مويه (به آواز گوشه مويه با صداي محمدرضا شجريان و همراهي پيانو حرير شريعت زاده توجه كنيد)
16. مخالف
17. قسمت دوم مخالف
18. حاجي حسني
19. بسته نگار
20. مغلوب
21. نغمه مغلوب
22. حزين
23. حدي*
24. پهلوي
25. رَجَز*
26. منصوري (به آواز گوشه منصوري با صداي محمدرضا شجريان و همراهي پيانو حرير شريعت زاده توجه كنيد) 
27. قسمت دوم منصوري
28. قسمت سوم منصوري
29. لزگي
30. متن و حاشيه
31. رنگ شهر آشوب

پي نوشت:

*حرير شريعت زاده: متولد 1356 در تهران. از 6 سالگي نواختن پيانو را نزد محمود رضايي و از هشت سالگي تا زمان حيات زنده ياد استاد جواد معروفي افتخار شاگردي آن بزرگوار را داشت. پس از در گذشت استاد معروفي سبك مرتضي خان محجوبي را ابتدا نز خانم فيبا جواهري و سپس نزد زنده ياد منوچهر صانعي فرا گرفت و هم اكنون افتخار شاگردي خانم فخري ملك پور ، تنها شاگرد استاد محجوبي را دارد. وي رديف هاي آوازي را نزد خانم پريسا تعليم ديده است.

* گوشه هايي كه قابل دريافت براي شنيدن است به نوازندگي استاد نورعلي خان برومند مي باشد.

*آوازهاي اجرا شده، توسط استاد شجريان و خانم شريعت زاده برگرفته از آلبوم بوي باران مي باشد.

دستگاه چهار گاه به روايت استاد محمود كريمي

1. درآمد
2. زابل
3. حصار
4. فرود
5. مخالف
6. مخالف به مغلوب
7. منصوري
8. حدي و پهلوي
9. رَجَز
10. مثنوي مخالف

 به آواز مثنوي مخالف با صداي بانو مرضيه گوش دهيد. 

دستگاه چهارگاه

آواز چهارگاه نمونه كاملي از تمام حالات و صفات موسيقي ما است ، درآمد آن مانند ماهور متين و شاد و خندان است. آواز زابل عم دروني و حزن اغلب آوازهاي ما را داراست ، گوشه مخالف حالت شكايت آميز دارد و مانند دستگاه همايون با تجربه و اصح مي باشد.

 تصنیف صبح است ساقیا

آوازه مويه و منصوري ، غم انگيز و حزن آور است پس چاهر گاه هم گريه و زاري و ناله مي كند و هم اينكه شاد و با طراوت است و از زندگي عارفانه و بي تكلف سخن مي گويد.

به قطعه ای ضربی در چهارگاه که توسط استاد لطف الله مجد با تار اجرا شده است گوش دهید.

در مجموع مي توان گفت كه چهارگاه مانند انسان كاملي است كه تمام خصوصيت ها و محسنات ذوقي و احساسات عاليه ي انسان را داراست و ذوق و شوقش هرگر تمام نمي شود به همين منظور در ناراحتي ها و مشكلات زندگي صبر و شكيبايي را توصيه مي كند ولي گاهي از نا اميدي ها و نا كامي ها آزرده خاطر و ملول مي گردد و اشك از ديدگان خود جاري مي سازد.

به رنگی قدیمی در دستگاه چهار گاه که توسط استاد یوسف فروتن با سه تار اجرا شده است گوش دهید

بنابراين مقام چهارگاه براي نشان دادن تمام حالات و صفات و كيفيات مناسب است.

به قطعه ای در دستگاه چهار گاه که توسط استاد احمد عبادی با سه تار اجرا شده است گوش دهید.

دستگاه چهارگاه بسيار قديمي و اصيل است و حركت ، تكامل و پيشرفت را مي رساند.

تصنیف ای ساربان

به قطعه چکاد با آهنگسازی پرویز مشکاتیان و اجرای گروه عارف گوش دهید.

دوست عزیزم تهمینه (مدیر وبلاگ پارس آوا) در رابطه با دستگاه چهار گاه مطالبی را از قول استادش نوشته بود که خواندن این مطالب هم خالی از لطف نیست.

طبق نظر ميرزا عبدالله چهارگاه يكي از هفت دستگاه اصلي رديف موسيقي ايران است. چهارگاه دستگاهي است منحصر به فرد از اين نظر كه مي توان گفت روح فرهنگ ايراني در چهارگاه متجلي است .

از آنجا كه ايرانيان باستان مردماني بودند سخت كوش در زندگي و اين سخت كوشي و عدم راحت طلبي در تمام شئونات زندگي آنها رسوخ پيدا كرده بود روح سلحشوري و جنگاوري با دشمن از ويژگي هاي ايرانيان باستان بوده . موسيقي اين حالات در چهارگاه متجلي است. گوشه هاي درآمد،حصار،رجز(ارجوزه) مؤيد اين نظر است كه گوشه هايي هستند كاملا حماسي اما در كنار اين خصلت عشق هم در اين دستگاه جاي پايي دارد . گوشه ي زابل تمنايي است از عاشق به معشوق و گوشه ي منصوري شايد گلايه ي عاشق است از معشوق .  به هر جهت روح ايراني در دستگاه چهارگاه كاملا هويدا است .

 من به جرات ميگويم اگر كسي ايران را ميخواهد بشناسد بايد موسيقي آن و به خصوص دستگاه چهارگاه را بشناسد . از نظر تئوري و علمي هم هرگاه درجات دوم و ششم گام بزرگ ( ماهور ) ربع پرده كم شود ماهور به چهارگاه تغيير ملودي ميدهد . درجات تونيك آنها يكي است و جالب اين كه چهارگاه هم مانند ماهور از دو دانگ مساوي و يك پرده ميان دانگ تشكيل شده است .

دو (2/1 پرده) سي (4/5 پرده) (كرن) لا(4/3 پرده) سل (1 پرده) فا (2/1 پرده) مي (4/5 پرده) (كرن)ر ) ۳/۴پرده) دو

                 دانگ دوم                           ميان دانگ                     دانگ اول

بعضي از گوشه هاي دستگاه ماهور‌( راك ها ) حالت چهارگاه را در ابتداي ملودي خود تداعي مي كنند . موسيقي دان هاي قديم معتقد بودند كه گرفتن پرده هاي نوا ،‌راست پنجگاه و چهارگاه براي خوانندگان مشكل است صحيح هم مي باشد چون دستگاه چهارگاه نزديكي ملوديك به دستگاه سه گاه دارد و گوشه هاي آنها در بيشتر موارد اسامي مشترك دارند مانند: زابل،مويه،مخالف،هدي،پهلوي،رجز،حصار .

پ.ن: شرمنده ام از عزیزانی که توی این مدت که نبودم سر زدن و نظر دادن و از دست یک سری از دوستان هم گله مند که وبلاگ رو به دستشون سپرده بودم ولی ... بگذریم...

یک تشکر جانانه هم به دوست عزیزم سعید (مدیر وبلاگ مضراب) بدهکارم چون فقط اون بود که درخواست من رو اجابت کرد.

در آخر هم فقط واسم دعا کنید... یا حق